Dożywocie to – prócz najsurowszej kary – także instytucja prawa cywilnego. Umowa o dożywocie to jeden ze sposobów przeniesienia własności nieruchomości. Pomiędzy podatnikami a organami skarbowymi trwa spór, czy powinna być ona opodatkowana.

Zgodnie z art. 908 kodeksu cywilnego, na mocy umowy o dożywocie zbywca przenosi własność nieruchomości w zamian za zapewnienie dożywotniego utrzymania, przez co rozumie się „przyjęcie zbywcy jako domownika”. Kodeks precyzuje, że chodzi o dostarczanie mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienie odpowiedniej pomocy, pielęgnowanie w chorobie oraz pokrycie kosztów pogrzebu.

Osobisty charakter świadczeń nabywcy nieruchomości przesądza o tym, że prawo dożywocia jest niezbywalne i nie podlegające egzekucji. Istnieją także, bardzo ograniczone możliwości zakończenia takiego stosunku prawnego:

a) wygaśnięcie prawa z chwilą śmierci dożywotnika,

b) sądowa zamiana na dożywotnią rentę w razie istnienia silnego konfliktu pomiędzy stronami,

c) sądowe rozwiązanie umowy „w wyjątkowych przypadkach”.

Do obciążenia nieruchomości prawem dożywocia, stosujemy odpowiednio przepisy o ograniczonych prawach rzeczowych; co istotne – takie prawo może być także ujawnione w księdze wieczystej. Warto jednak pamiętać o tym, że w razie zbycia tak obciążonej nieruchomości, nawet jeżeli nie ma takiej wzmianki w księdze, i nowy nabywca ponosi osobistą odpowiedzialność za świadczenia tym prawem objęte (art. 910 § 2 k.c.). W takim wypadku jednak dożywotnik ma prawo żądania zamiany jego uprawnienia na dożywotnią rentę.

Powyższa umowa jest często traktowana przez organy skarbowe jak sprzedaż, co oznacza konieczność uiszczenia odpowiedniego podatku (oczywiście w razie spełnienia przesłanek zgodnie z obowiązującymi przepisami). Podkreślają one, że umowa dożywocia ma charakter umowy zobowiązującej, odpłatnej i wzajemnej, stanowiąc źródło przychodu. Większość sądów administracyjnych nie zgadza się jednak z takim stanowiskiem. W ich ocenie umowa o dożywocie nie jest umową odpłatną, a więc i opodatkowaną (tak m.in. WSA w Krakowie w wyroku z 21.01.2010, sygn. akt I SA/Kr 1587/09). Ponadto sądy zwracają uwagę na fakt, że w tym wypadku nie da się zastosować art. 19 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przy ustalaniu podstawy opodatkowania bierze się wartość wyrażoną w umowie (lub wartość rynkową), która w przypadku umowy o dożywocie nie występuje. Wskazują także na losowy charakter umowy - w chwili jej zawarcia nie jest znany czas jej trwania, a więc nie jest możliwe dokonanie wyceny wartości świadczeń udzielanych dożywotnikowi do opodatkowania (wyrok WSA we Wrocławiu z 21.12.2010r., sygn. akt I SA/Wr 639/10, wyrok WSA w Szczecinie z 29.09.2010 r., sygn. akt I SA/Sz 559/1).

Źródło: KRN.pl